Sanal da olsa hýzlý ve geniþ örgütlenme kolaylýðý saðlayan Facebook, her türlü sosyal ve siyasi kampanya için de platform oluþturuyor. Ancak Türkiye gibi ‘nefret suçlarý’na yönelik ayrýntýlý ve yaptýrým gücü olan hukuki düzenlemelerin bulunmadýðý ülkelerde, Facebook, YouTube gibi sosyal aðlar da ýrkçý, radikal dinci, cinsiyetçi gruplaþma ve kampanyalara sahne olabiliyor.

Bu kampanyalarda kullanýlan nefret dili aslýnda çaðdaþ hukuk çerçevesinde ciddi yasal yaptýrýma uðrayacak türden. Hatta açýkça suikast ve saldýrý çaðrýsýnda bulunulan bazý Facebook gruplarý, yoðun þikayet sonucu Facebook yönetimince kaldýrýlmadýðý sürece, her hangi bir yaptýrýmla karþýlaþmýyor. Bu gruplarý kuranlarýn hesaplarý silinmesi de çözüm olmuyor, çünkü akabinde yeni hesaplar açýlýp yeni gruplar kurulabiliyor.

Sanal nefret gruplarý konusunda sorularýmýzý yanýtlayan Baþkent Üniversitesi Ýletiþim Fakültesi öðretim üyesi ve ‘Facebook: Görülüyorum Öyleyse Varým” (2009, Kalkedon Yayýnlarý) adlý kitabýn yazarlarýndan Mutlu Binark, Facebook ve diðer sosyal aðlarda nefret gruplarýnýn ve dilinin engellenememesini, Türkiye’de nefret söylemine karþý etkin þekilde uygulanan yasalarýn bulunmayýþýna baðlýyor. Ýnternet yoluyla iþlenen suçlarýn da düzenlendiði 5651 sayýlý yasada nefret dili, ýrkçý ve ayrýmcý duygularla suça teþvik gibi suçlar tanýmlanmýyor. Bugüne kadar da bu paralelde gerekçelerle herhangi bir siteye ve/veya site kurucusuna yaptýrým uygulanmýþ deðil. Halký kin ve düþmanlýða teþvik etme suçunun tanýmlandýðý 216. Madde de henüz internet yoluyla iþlenen suçlarda akla gelmiyor.

 

Elbette Facebook’taki ýrkçý, etnik milliyetçi, mezhep ayrýmcý, cinsiyetçi ve homofobik söylem kullanan gruplar, buraya üye olanlarýn çevrimdýþýnda da sahip olduðu siyasi aidiyetlerinin yansýmasý. Ne var ki Facebook gibi son derece kolay ve hýzlý þekilde organize olunabilen bir platformun aracý olarak kullanýlmasý, bu duygularýn 'normalleþme' ve 'kabul görme' hýzýný da  artýyor.

YENÝ MEDYADA PROPAGANDANIN GÜCÜ 

Kitabýnýn yazarlarýndan Tuðrul Çomu, þu an için Facebook gibi sanal dünyalardaki siyasi örgütlenmelerin gündelik hayatta çok büyük deðiþiklikler yaratmadýðýný söylüyor ve ekliyor: "Ancak kullanýcýlarýn nefret söylemini doðal kabul etmeye baþlamasýyla, bunlarýn gerçek hayatta da tavýr deðiþikliðine ister istemez yol açmasý kaçýnýlmaz".

Diðer taraftan gerçek dünyada hali hazýrda ciddi örgütlenmeleri olan gruplar Facebook’u da kullanmaya baþladýklarýnda, normalde ulaþabileceklerinden çok daha büyük bir potansiyele ulaþýyor. Çomu’nun ifadesiyle “yeni medya, klasik medyaya kýyasla çok daha etkin bir propaganda aracý haline gelmiþ durumda.”

Nefret söylemi kullanan Facebook gruplarý etnik, siyasi ve cinsel kimliklere yönelik olarak çok farklýlýk gösteriyor. Kimi sadece “þahsen sevmeme” retoriði kullanýrken, kimileri de karþý olunan gruba yönelik “tehdit etme” ve “yoketme”gibi eylemlere kullanýcýlarý davet ediyor.

Son aylarda “Kürt ve Türk” gibi etnik köken referansýyla yapýlan aramalarda 500’den fazla Facebook grubuyla karþýlaþýyoruz. Bunlarýn küçük bir kýsmý anaakým siyasi görüþ ifadesi olarak anti-PKK veya anti-terör görüþler içerirken, önemli bir bölümü nefret kelimeleri içermeyen bir grup baþlýðý altýnda, duvar panosu ve üye yorumlarý bölümlerinde, ýrksal aþaðýlama ve yoketme ifadeleri barýndýrýyor. Bu gruplarýn ortak özelliði bayrak, Atatürk, milli mücadele, Kuran gibi ortak milli ve dini deðerleri baþlýklarýnda ‘olta’ olarak kullanýp üye toplamalarý.

Örneðin bugün itibarýyla 1 milyon 200 binden fazla üyesi bulunan “Kürt açýlýmýný desteklemiyorum, PKK destekçisi DTP’nin kapatýlmasýný istiyorum diyen 500,000,000 kiþi bulurum (Uyan artýk! Arkadaþ Listeni davet et)” baþlýklý grubun duvarýnda þu sözler yer alýyor:

“Daðda üç Beþ Koyun Sürüsü
Tutturmuþ Bir Kürdistan Türküsü
Eline Almýþ Bayrak Diye Bir Masa örtüsü
Satsan Beþ Para Etmez Ne Dirisi Ne De ölüsü
Soyu Soysuz Olan Sensin Toprak Senin Neyine
Ýte Itlik Yapýp Kafa Tutma Beyine
Anlasa Dediðimi Sokaktaki Köpek Aðlar Haline
Duy Ulan Soysuz Ne Mutlu Türk'üm Diyene.....”

CÝNSÝYETÇÝLÝÐÝN FACEBOOK HALÝ
Cinsiyetçiliði ve homofobiyi teþvik edip ‘normalleþtiren’ gruplara da Facebook’ta sýkça rastlanýyor: Geçen yýla ait “Lezbiyenlere Tecavüz Edip Onlarý Topluma Kazandýralým” baþlýklý Facebook kampanyasý bunun en çarpýcý örneklerinden. Grubun þikayetler üzerine Facebook yönetimince kapatýlmasý saðlansa da ayný paralelde gruplar birbirinin yerini alýyor.

Cinsiyetçi nefret söylemine sahip Türkçe Facebook gruplarýnýn sayýsý bugün 500'ü geçiyor.

Bugün “ib.e” ve “or.spu” sözlükleriyle arama yapýldýðýnda en az 300’er grup karþýmýza çýkýyor ki bunlarýn önemli bir bölümü ya doðrudan kadýnlarý ve eþcinselleri aþaðýlayan gruplar ya da hakaret dili kullanarak futbol kulübü, etnik grup veya siyasi parti gibi farklý gruplarý hedef alan topluluklar. Mutlu Binark’a göre homofobinin Facebook’taki geniþ kitleler nezdinde bu denli normalleþtirilmesi, son yýllarda sayýsý artan travesti ve eþcinsel cinayetlerinin gerisinde yatan ruh halini ve gerekçeleri de “haklýlaþtýrýyor”.

Bu gruplarýn þikayet üzerine Facebook yönetimince kapatýlmasýnýn çok etkili olamadýðýný belirten Binark, nefret söylemi kullananlarýn Facebook’u aracý olarak kullanýp üyeleri ve ziyaretçilerini harici baþka sitelere yönlendirme yolunu da denemeye baþladýklarýný söylüyor.

AYRIMCILIKTA SÝNERJÝ
Binark’ýn verdiði örnekte, ilk bakýþta sadece “PKK ve terör karþýtý” gibi görünen bir sitenin verdiði moderatör linki, eþcinsellikle PKK üyeliðini özdeþleþtirerek bir anlamda “hakaret ve saldýrganlýk dilinde sinerji” yaratýyor (bkz. aþaðýdaki fotoðraf).

Facebook'ta çok saldýrgan görünmeyen sitelerden harici nefret sitelerine yönlendirme son zamanlarda sýkça kullanýlan yöntemlerden.

Binark þöyle devam ediyor:”Türkiye’de Facebook yoluyla veya çevrimdýþýnda yansýmasýný bulan linç kültürünün kendisi, kanýmca nefret suçlarý için zemin hazýrlýyor, nefret söylemini bireylerin gözünde sorunsuz ve doðal kýlýyor. Bunun sonucu da gündelik yaþamda aniden patlak veren, birini dininden, mezhebinden, cinsel kimliðinden veya etnik kökeninden dolayý/ötürü linç etme eylemlerinin giderek yaygýnlaþmasý ve doðallaþmasý.... Facebook’ta Münevver Karabulut’un anýsýna kurulan bir gruba dahi baktýðýmýzda, cinayet suçlusu Cem Garipoðlu’nun ailesinin etnik kökeninin açýklanarak, bu etnik kökene sahip olmaktan dolayý ailenin, aile þirketinin protesto edildiðini görüyoruz. Hatta, Facebook duvarlarýnda cinayet zanlýsý Cem Garipoðlu’nun “yakalandýðý an asýlmasý“ vb. öneriler dahi geliþtirildi.

“Ancak, burada durup birden þu görüntüleri de anýmsamalýyýz: Cinayet zanlýsý yakalandýðýnda, Adliye önünde toplanan vatandaþlarýn galeyana gelerek Cem Garipoðlu’nu taþýyan polis araçlarýna saldýrmasý…Anaakým medya mensuplarýnýn da bu linç etme giriþimin baþarýya ulaþmasý sonucunu bilerek isteyerek beklemesi…Sorun iþte gerçek yaþamdaki bu tepkilerde ve tepkisizliklerde, nefret söylemi ve suçlarýna kayýtsýzlýkta.“

Ntvmsnbc